Kaza ve kader bilgileri çok nâzik, ince ve anlaması güçtür. Bunları konuşmak ve münâkaşa etmek, hadis-i şeriflerle yasak edilmiştir. Müslümanların vazifesi, Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını öğrenmek ve bunlara uygun yaşamaktır. Kaza ve kadere inanmamız emrolundu. Bunları incelememiz emrolunmadı. Allahü teâlâ insanların, hayır ve şer, bütün yapacaklarını ezelde biliyordu. Vakitleri gelince, bunların yaratılmasını irâde etmekte ve yaratmaktadır. Onun yaratmasına (takdir) denir. Hâlık ve mûcid yalnız Odur. Ondan başka yaratıcı yoktur. Hiçbir insan, hiçbir şey yaratamaz.

Hayır ve şer her şeyin yaratılmasında, insanın irâdesinin ve ihtiyârının da tesiri vardır. İnsan bir şey yapmak ister, Allahü teâlâ da isterse, o şeyi yaratır. İnsanın irâdesine, dilemesine (kesb) denir.

Demek ki, insanların yaptığı her hareket, her iş, insanın kesbi ve Allahü teâlânın yaratması iledir. Adam öldürene kıyâmette azap yapılması, onu kesb ettiği içindir. (Hicr) sûresinin 92 ve 93'üncü âyetlerinde meâlen, (Allahü teâlâ onların yaptıklarının hepsini soracaktır) buyuruldu. (Vâkı'a) sûresinin 24'üncü âyetinde meâlen, (Yaptıklarının cezâsını çekeceklerdir) buyuruldu. (Kehf) sûresinin 29'uncu âyetinde meâlen, (İsteyen iman etsin, dileyen inkâr etsin. İnkâr edenlere Cehennem ateşini hazırladık) buyuruldu. (Nahl) sûresinin 33'üncü âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ, onlara zulmetmez. Onlar, kendilerine zulmediyorlar) buyuruldu.

Allahü teâlâ kerimdir, merhameti sonsuzdur. İnsanlara hep faydalı olan şeyleri ve yapabilecekleri kadar emretmiştir. Zarârlı olanları yasak etmiştir. (Bekara) sûresinin 286'ncı âyetinde meâlen, (Allahü teâlâ insanlara kolay yapacakları şeyleri emretti) buyuruyor. (Tûr) sûresinin 7'nci âyetinde meâlen, (Rabbin elbette azâb yapacaktır. Ondan kurtuluş yoktur) buyuruldu. (En'âm) sûresinin 148'inci âyetinde meâlen, (Müşrikler diyor ki: Allah bizim ve babalarımızın müşrik olmamızı istemeseydi...) buyurulmakta ve (Bunlardan evvel gelenler de, inanmadıkları için, kendilerine azâb yaptık) cevabını vermektedir.