Muhammed Kumul Efendi
Tahsilini İstanbul'da yapan Muhammed Kumul Efendi, Devlet hizmetinde Hâcegân-ı Divân-ı Hümâyûn adı verilen memuriyete tâyin edildi. Bu sırada Mekke-i mükerremede Ahmed Yekdest Cüryâni hazretleriyle görüşüp, ondan tasavvuf ilmini öğrendi ve icâzet, diploma aldı. Ahmed Yekdest hazretleri kendisini çok sever ve İstanbul'a giden talebesiyle mektup gönderir, ona, Kumul Efendinin sohbetine gitmesini söylerdi... Siz nerede emrederseniz!"
Ahmed Yekdest hazretleri mânevi terbiyesini hakkıyla verip yüksek derecelere ulaştırdığı talebesi Mehmed Emin Tokâdi'yi İstanbul'a gönderirken ona nerede kalacağını sormuştu. O da cevâben;
-Siz nerede emrederseniz, deyince, ona bir mektup verip;
-Al bunu İstanbul'da Hâcegânı Divân-ı Hümâyûndan Hüseyin Paşazâde Kumul Muhammed Bey vardır. Varınca bu mektubu ona verirsin. Seni onun sohbetine havâle ettik. Ne buyurursa itâat et. Ona teslimiyetin bize teslimiyettir, buyurup kıymet ve faziletini bildirmiştir. Mehmed Emin Tokâdi de hocası Ahmed Yekdest hazretlerinin dediği gibi yapmış, İstanbul'a gelir gelmez o mübareğe teslim olmuştur.
"Bizi duâdan unutmasınlar"
Mehmed Emin Tokâdi hazretleri anlatır:
-Muhammed Kumul Efendi vefâtından önce, hasta iken, bana şöyle vasiyette bulundu:
"Şu birkaç cilt kitabı Dârüsseâde Ağası Beşir Ağa'ya götür. Bizim duâ ettiğimizi söyle. Bunlar Medine-i münevvereye gönderilecek. Bunların konulacağı yeri onlar bilirler. Gönderip bizi duâdan unutmasınlar" dedi ve Birkaç gün sonra da vefât etti.
Muhammed Kumul Efendi, Fındıklı'da deniz sâhilinde bulunan Molla Çelebi Câmii yanında Şeyhülislâm Sadreddinzâde Muhammed Sâdık Efendinin kabrinin bulunduğu etrâfı çevrili yerde medfundur...