Riya, Hayırlı Amelleri Yok Eder
Bâlizâde Mustafa Efendi Otuzsekizinci Osmanlı Şeyhülislâmıdır. İlk tahsilinden sonra, zamanının âlimlerinden ilim öğrenip yükseldi. Galata Kadılığı, Anadolu ve sonra Rumeli Kadıaskerliği, nihayet Sultan Dördüncü Mehmed Hân tarafından Şeyhülislâmlık makamına getirildi. 1072 (m. 1661) senesinde İstanbul Sütlüce'de vefât etti. Bu mübarek zat, bir dersinde buyurdu ki:
Riya, büyük günahların en büyüklerinden ve en çirkin huylardandır. Riyakâr kimse, dâima sevimsiz, itibârsız, utanılacak hâlde, kendisinden hoşlanılmayan ve her hayırdan uzak olan kimsedir. Riya, hayırlı amelleri yok eder. Bütün iyi hâlleri bozar. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: "Sizde bulunmasından en çok korktuğum şey, şirk-i asgara yakalanmanızdır. Şirk-i asgar, riya demektir."
Hazreti Ömer (radıyallahu anh) bir defasında, Hazreti Mu'âz bin Cebel'i (radıyallahu anh) ağlıyor görünce; "Ey Mu'âz! Niçin ağlıyorsun?" diye sordu. O da; "Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem); "Azıcık bir riya şirktir" buyurduğunu işitmiştim. (Ona yakalanmak korkusuyla) ağlıyorum" buyurdu.
İmâm-ı Mücâhid hazretleri, Fâtır sûresi 10. âyet-i kerimesinde meâlen; "Kötülükleri tuzak yapanlara gelince, onlara şiddetli bir azap vardır. Bunların yaptıkları tuzak mahvolur gider" şeklinde haber verilen kimselerin, riyakâr kimseler olduğunu bildirmiştir.
Ali bin Ebi Tâlib (radıyallahu anh) buyurdu ki: "Riyâkârın dört alâmeti vardır. Yalnız iken tembeldir. İnsanlarla beraber iken gayretlidir, övüldüğü zaman daha fazla çalışır. Zemmedildiği (kötülendiği) zaman çalışmasını azaltır."
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: "(Kendisinde) zerre miktarı riya olan ameli, Allahü teâlâ kabul etmez."
"Dünyada riya ile ibâdet edene, kıyâmet günü; 'Ey kötü insan! Bugün sana sevap yoktur. Dünyada, kimler için ibâdet ettiysen, sevaplarını onlardan iste' denir."
Abdullah İbni Abbâs (radıyallahu anhümâ) buyurdu ki: "Riya öyle bir istihâne (küçümseme, hakir görme) hâlidir ki, mürâi, riya ile Rabbini istihâne eder. Çünkü riya sahibi, yaptığı amel ile insanlar arasında makam ve mevki sahibi olmayı ve diğer insanlar arasında tercih edilmeyi ister. Bu arzu ile amel yapar. Böyle bir kimse, ameline Allahü teâlâdan başkasını ortak kılan kimse gibidir. Bu yüzden Allahü teâlâ, riyayı şirk ile beraber kıldı.