Çeştiyye Büyüklerinden Yûsuf Bin Muhammed

Seyyid Yûsuf bin Muhammed çeşti, evliyânın büyüklerindendir. 983 (H.379) yılında doğdu. 1067 (H. 459) senesinde vefât etti. Yûsuf-i Çeşti, dayısı Hâce Muhammed bin Ebi Ahmed Çeşti hazretlerinden feyz alarak, onun sohbetlerinde bulunarak kemâle geldi. Dayısı Hâce Muhammed hazretleri, altmış beş yaşlarındaydı. Hiç evlenmemişti. Mütteki, sâlihâ bir kız kardeşi vardı. Ağabeyine hizmet ederdi. Eliyle iplik eğirip satar ve ağabeyinin ihtiyaçlarına sarf ederdi. Allahü teâlâya ibâdet ve ağabeyine hizmetle meşgûl olduğundan, evlenmedi... "Kız kardeşini onunla nikâhla"
Hâce Muhammed hazretleri, bir gün rüyâsında babası Ebû Ahmed'i gördü. Kendisine; "Şaflan vilâyetinde, Muhammed bin Sem'ân adında bir kimse vardır. İlim tahsil etmiştir. Günlerini doğruluk ile geçirmektedir. Kız kardeşini onunla nikâhla" dedi. Hâce Muhammed bu durumu kız kardeşine ve Muhammed bin Sem'ân'a bildirdi. İkisini evlendirdi. Bu evlilikten Hâce Yûsuf bin Muhammed bin Sem'ân-i Çeşti doğdu. Hâce Muhammed hazretleri de, altmış beş yaşından sonra evlendi. Fakat çocuğu olmadı. Yeğeni Hâce Yûsuf'u evlâd edinip, terbiye etti. Onun büyükler yolunda çok yüksek makam ve derecelere kavuşmasına sebeb oldu. Kendisinden sonra halifesi oldu...

Herkes hayretler içinde kaldı!
Aradan seneler geçti... Yûsuf-i Çeşti elli yaşlarına gelmişti. Ebû İshâk-ı Şâmi hazretlerinin talebelerinin büyüklerinden Hâce Hacı isimli zâtın kabri yanında itikaf edip, ibâdetle meşgûl olmak için bir yer kazmak istedi. Kazmak için bel ve çapa getirdiler. Fakat o yer o kadar sertti ki, kazmak mümkün olmadı. Hâce hazretleri çapayı kendisi alıp orayı kolayca kazdı. Herkes bu duruma hayret edip, Yûsuf-i Çeşti hazretlerinin bir kerâmeti olduğunu ifâde ettiler.
Hazret-i Hâce Yûsuf, burada tam 12 sene devamlı ibâdet ve tâatle meşgûl oldu. Şeyhülislâm Abdullah-i Ensâri, Çeşt'e geldiği zaman, Çeşt Kabristanına giderek Yûsuf-i Çeşti hazretlerini ziyâret ederdi. Abdullah-i Ensâri Herat'a dönünce, sohbetlerinde, Hâce hazretlerinin üstünlüklerini çok anlatmıştır.
Yûsuf-i Çeşti son anlarında şu vasiyeti yaptı: "Benden sonra talebeye ders okutmak vazifesini, büyük oğlum Hâce Kutbüddin Mevdûd-i Çeşti'nin yapmasını vasiyet ediyorum."