Fıkıh Ve Hadis âlimi Ebu Abdullah
Mısır'da kadılık yaptığı da rivâyet edilen Esba bin Ferec, birçok değerli âlimin yetişmesine emek şarf etti. İmâm-ı Zehebi, İmâm-ı Buhâri, Ebû Hâtem Râzi, Muhammed bin Esed el-Huşeri, İbn-i Vaddah, Sa'id bin Hasan ve daha birçok âlim kendisinden ilim tahsil edip, hadis-i şerif rivâyet etti. Hadis ve fıkıhta âlim, mes'eleleri çözmede mahir, görüş belirtme ve kıyasta keskin, dili tatlı, dünyâdan uzak, âbid ve zâhid olan Esba bin Ferec hakkında âlimlerden birçoğu görüşlerini belirtmişlerdir.
Hadis-i şerif ilminde "hâfız" olan, rivâyet ettiği hadis-i şeriflerden, bir kısmı 'Kütüb-i sitte'den; Tirmizi, Nesâi, Buhâri ve Ebû Dâvûd'un hadis kitaplarında nakledilen Esba bin Ferec'den, hadis âlimleri sika (güvenilir) olarak bahsederler. Icli "O, sikadır" derken, Ebû Hâtem "Sadûk" demiş, İbn-i Hibbân, İbn-i Mevaz, İbn-i Habib, Ebû Zeyd Kurtubi, İbn-i Müzeyyen ve Ebû Ali bin Seken gibi hadis âlimleri de "sika" olduğunu söz birliği ile bildirmişlerdir.
Pek çok eser vermiştir...
İlmini talebelerine ve soranlara öğrettiği gibi kitaplara da yazan Esba bin Ferec'in meşhûr olan eserleri arasında; onbeş cüzden ibaret olan "Kitâbül-usûl", "Tefsir-i garibü'l-Muvattâ", "Kitâbü âdâbi'üssıyâm", "Kitâbü'l-muzâraa", "Kitâbü'l-âdâbül-kazâ", "Kitabü'r-reddi âlâ ehlil-ehvâ ve gayrihâ" adlı kitapları vardır. Bunlardan başka, hocası Abdurrahmân bin Kâsım'dan öğrendiği fıkıh mes'elelerini de kitap hâline getirmiştir.
Ebu Abdullah Esba' bin Ferec hazretleri 840 (H.255) senesinde vefat etti. Son anlarında buyurdu ki:
"Her Allah dostu bir tabibdir. Fakat tabib mahzuru kaldırmaya gücü yetmezse, elbette mazur sayılır. Gücün yetmediği nedir? Allahü teâlânın dilediğidir. Anlayın artık, ben sevgilime gidiyorum!.."